سؤال : خرید و فروش پول های همجنس یا غیر همجنس بصورت نقد یا نسیه از نظر شرعی چه حكمی دارد؟

جواب : در این مسأله چهار حالت قابل تصوّر است

الف) معامله نقد باشد و دو طرف معامله (اسكناس و عوض آن) غیر همجنس باشد.

آیات عظام سیستانی ، فاضل ، تبریزی ، صافی ، وحید خراسانی ، مكارم ، خوئی ، اراكی ، گلپایگانی : جایز است و اشكال ندارد مثل : مبادله ارزهای مختلف مانند تبدیل ریال به یورو  یا ریال ایران به ریال عربستان برای‌كسانی‌كه به كشورهای خارجی مسافرت می‌كنند و نیاز به ارز دارند.

آیات عظام مرحوم امام ، مقام معظم رهبری ، نوری همدانی : جایز است به شرط انكه حیله فرار از ربا نباشد.

 ب) معامله نقد باشد و دو طرف معامله همجنس باشند.

مشهورمراجع معظم تقلید : جایز است به شرط آن كه غرض عقلایی در این معامله باشد مثل معاوضه اسكناس كهنه و نو به خاطر نیاز به پول نو یا معامله اسكناس و پول‌های كوچك و بزرگ با هم به خاطر حجم كم پول بزرگ در مسافرت یا نیاز به پول خرد.

 ج) معامله نسیه باشد و دو طرف معامله غیر همجنس باشد.

آیات عظام سیستانی ، فاضل ، تبریزی ، صافی ، وحید خراسانی ، مكارم ، خوئی ، اراكی ، گلپایگانی : جایز است و اشكال ندارد.

مثال: فروش دلار به ریال به شكل نسیه هر چند به زیادی باشد.

آیات عظام مرحوم امام ، مقام معظم رهبری ، نوری همدانی : جایز است به شرط آنكه حیله برای فرار از ربا نباشد.

 د) معامله نسیه باشد و دو طرف معامله همجنس باشند.

آیات عظام اراكی ، گلپایگانی ، فاضل ، صافی : جایز است به شرط آنكه جداً قصد خرید وفروش داشته باشند ولی قرض دادن به شرط زیادی ربا و حرام است.

آیات عظام مرحوم امام ، مقام معظم رهبری ، نوری همدانی ، خویی، تبریزی: فروختن پول به زیادتراز آن به صورت نسیه جایز نیست بلكه قرض ربوی است هر چند به اسم فروش باشد.

آیت الله سیستانی : بنابر احتیاط واجب جایز نیست.

 تذكر: مكلّف در این مسأله باید از مجتهد اعلم (داناتر) تقلید كند.

سؤال : خرید و فروش دلار و ارزهای خارجی در بازار آزاد چه جكمی دارد؟

جواب: آنچه برخلاف مقرّرات حكومت اسلامی در مورد این گونه معاملات است مجاز نیست.

 حكم تفصیلی فروش پول‌های همجنس

 آیات عظام مرحوم امام ، مقام معظم رهبری ، نوری همدانی : فروش پول‌های همجنس به زیادتر به شكل نسیه حیله ربوی است و محكوم به حرمت و بطلان است.

 آیات عظام خویی ، تبریزی : فروختن اسكناس به زیادتر در صورتی كه هر دو از یك جنس باشند و هر دو عین شخصی باشد نقداً یا نسیه اشكال ندارد و اگر شخصی به ما فی الذمه باشد و معامله نسیه باشد جایز نیست ، بنابراین فروختن پول‌های هم جنس به زیادتر از آن در ذمه به صورت نسیه قرض ربوی است هر چند به اسم فروش باشد زیرا در بیع وجود فارق بین عوض و معوّض لازم است.

 آیت الله وحید خراسانی : فروختن اسكناس به زیادتر در صورتی كه هر دو از یك جنس باشند چه هر دو عین شخصی باشد یا شخصی به ما فی الذمه باشد محل اشكال است.

زیرا معاوضه چیزی كه مالیّت اعتباری دارد و به شماره خرید وفروش می‌شود به هم جنس خود با زیاده یا نقیصه محل‌اشكال است و این اشكال برطرف می‌گردد به این كه هر یك از طرفین آنچه نزدش است به طرف دیگر ببخشد مثلاً مالكِ نهصد تومان به مالكِ هزار تومان به قصد مصالحه بگوید : مصالحه می‌كنم به اینكه تو هزار تومان به من ببخشی و من در مقابل نهصد تومان به تو ببخشم

و اما فروش اسكناس های غیر‌همجنس چه به صورت نقد و چه نسیه اشكال ندارد.

 آیت الله سیستانی : فروختن اسكناس‌های همجنس اگر معامله نقدی باشد اشكال ندارد و اگر نسیه باشد به زیادتر بنا بر احتیاط واجب جایز نیست به جهت شبهه ربا نه اعتبار وجود فارق.

 آیت‌الله مكارم : اسكناس جزء معدودات است و حكم ربا در خرید و فروش آن جاری نمی‌شود ولی در اینجا مشكل دیگری وجود دارد و آن اینكه درعرف عقلاء اسكناس همیشه ثمن واقع می‌شود و جنبه مثمن ندارد هیچ كس در عرف بازار نمی‌گوید من ده هزار تومان پول نقد را به یازده هزار تومان كه یك ماه دیگر تحویل دهی به شما فروختم مگر كسانی كه بخواهند آن را حیله فرار از ربا قرار دهند یعنی درواقع نوعی وام ربوی است كه نام آن را بیع می‌گذارد و این گونه حیله‌ها به فتوای ما اعتباری ندارد.

 استفتائات جدید آیت الله مكارم ج2ص724