1- چک یا سفته به منزله سند بدهکاری است و فی نفسه و به خودی خود مالیت ندارد یا مالیت آن اندك می باشد. به همین جهت معامله بر خود آن واقع نمی‌شود و خرید و فروش خود چک یا سفته صحیح نیست. آنچه صحیح است این است که چک یا سفته در مقابل طلب باشد و انسان طلب نامحسوسی را که در ذمّه بدهكار دارد و این چک یا سفته شناسنامه و سند آن است را به فردی بفروشد.

تذکّر: دلیل بر مالیت نداشتن چک های معمولی آن است که اگر چک مثلاً پاره شود یا آتش بگیرد یا به هر دلیلی تلف گردد ذمّه بدهکار از بدهی به طلبکار بریء نمی شود.

2- چک ها بر دو قسم است :

الف ) چک حقیقی : چکی است که بدهکار در مقابل بدهی خود به طلبکار می دهد و فرقی هم نیست که این بدهی بابت معامله نسیه باشد یا معامله سلف یا قرارداد قرض الحسنه یا اجرت کار و حقوق یا ....

ب ) چک صوری و جعلی : چکی که در مقابل طلب و بدهکاری نباشد و ذمّه دهنده چک بریء باشد مثلاً کاسب کاری پول نیاز دارد بدون اینکه معامله‌ای صورت گیرد یک برگه چک به مدّت یکسال و به مبلغ صد هزار تومان می نویسد و به بازار رفته و آن را به مبلغ هفتاد هزار تومان نقد می کند ( اسکونت)

3- جکم چک حقیقی : تمام مراجع :  کسی که چک در دست اوست و از دیگری طلبکار است می تواند طلب خود را به خود بدهکار که چک را از او گرفته به قیمت نقدی کمتر از وجه مذکور در چک تنزیل  نماید اگر طلب 100 هزار تومان شش ماهه است 80 هزار تومان نقد از بدهکار بگیرد و ذمّه بدهکار را از 20 هزار تومان دیگر ابراء نماید.

اما فروش به کمتر از وجه مذکور در چک به شخص ثالث اختلافی است :

آیات عظام خوئی ، گپایگانی ، اراکی ، سیستانی ،  فاضل ،  تبریزی ، مکارم ،  صافی ، نوری همدانی: جایز است.

مرحوم امام و مقام معظم رهبری : ربا و حرام است ولی می توان با انجام معامله نقد و نسیه مشکل را برطرف کرد.

آیت الله وحید خراسانی : بنابر احتیاط اشکال دارد وی می توان از حیل فرار از  ربا استفاده کرد.

آیت الله بهجت : فروش چک به مبلغ کمتر اشکال دارد بله در صورتی که در مابه التفاوت معامله شرعی انجام شود و در ضمن آن شرط قرض شود یا شرط فروش طلب به مساوی شود مانع ندارد.

مثلاًخریدارچک یک کیلو نبات را به مبلغ ده هزار تومان 6 ماهه به صاحب چك بفروشد و در ضمن آن صاحب چك به نفع خویش شرط نماید كه طرف مقابل مبلغ 90 هزار تومان قرض الحسنه بدون سود به او بدهد

یا مثلاًخریدارچک یک کیلو نبات را به مبلغ ده هزار تومان نقداً به صاحب چك بفروشد و در ضمن آن شرط فروش طلب به مساوی گردد یعنی صاحب چك طلب صدهزار تومانی مدت دار خویش را به همان صد هزار تومان نقداً بفروشد لذا صاحب چك از طرفی 100 هزار تومان پس از فروش طلب به مساوی ، طلبکار می شود و از طرفی 10 هزار تومان بدهکار پس طرف مقابل 90 هزار تومان به صاحب چك پرداخت می كند.

4- حکم چک جعلی :

اگر مراد از فروش چنین چکی قرض باشد احکام و آثار قرض ربوی به نظر تمام مراجع بر آن بار می شود مثلاً100 هزار تومان شش ماهه را به 80 هزار تومان نقد معاوضه می کند که در حقیقت فرد 80هزار تومان قرض می‌دهد که 6 ماه بعد از حساب بانكی صاحب چک 100 هزار تومان برداشت نماید در كار عین ربا است.

اما اگر مراد و مقصود خرید و فروش پول باشد که مثلاً صد هزار تومان 6 ماهه را به شکل کلّی فی الذمه به 80 هزار تومان نقد می فروشد احکام فروش پول های همجنس به شکل نسیه یا سلف در مورد آن جاری می‌گردد که فتاوی مراجع معظم تقلید سابقاً در مبحث فروش پول ذکر گردید و اگر مراد معامله خود برگه چک باشد معامله صحیح نیست.

5- تذکّر : فروش طلب مکیل یا موزون : فروش ما فی الذمه مدیون در صورتی که مکیل یا موزون باشد و به مثل خودش بفروشد به کمتر ربا و حرام است مثل فروش و معاوضه گندم به گندم.