اگر در شماره ركعت‌های نماز چهار ركعتی شك كند، فوراً فكر نموده سپس اگر یقین یا گمان به یك طرف شك پیدا كرد همان طرف را بگیرد و نماز را تمام كند وگرنه به دستورات زیر عمل نماید.


(در این جدول دستور بعضی از شكهای صحیح كه بیشتر محل ابتلاء می‌باشد، آمده است.)

 

 

شك در عدد

ركعات

در حال قیام

در حال ركوع

در حال قیام بعد از ركوع

در سجده اول

یا بین دو سجده

بعد از اكمال سجدتین

وظیفه نمازگزار

بنا بر نظر مشهور فقهاء

شك بین 3 و 4

صحیح

صحیح

صحیح

صحیح

صحیح

باید بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد از نماز یك ركعت نماز احتیاط ایستاده یا دو ركعت نشسته بجا آورد.[1]

شك بین 2 و 3

باطل

باطل

باطل

باطل

صحیح

باید بنا بگذارد كه سه ركعت خوانده و یك ركعت دیگر بخواند و نماز را تمام كند و بعد از نماز یك ركعت نماز احتیاط ایستاده (بنابر فتوا یا احتیاط واجب) بجا آورد.[2]

شك بین 2 و 4

باطل

باطل

باطل

باطل

صحیح

باید بنا بگذارد كه چهار ركعت خوانده و نماز را تمام كند و بعد از نماز دو ركعت نماز احتیاط ایستاده بجا آورد.

شك بین 2 و 3 و 4

باطل

باطل

باطل

باطل

صحیح

باید بنا را بر چهار بگذارد و بعد از نماز دو ركعت نماز احتیاط ایستاده و بعد دو ركعت نشسته بجا آورد.

شك بین 4 و 5

صحیح

باطل

باطل

باطل

صحیح

در حال نشسته بعد از اكمال دو سجده:

باید بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد.

در حال ایستاده:

باید بنشیند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد و به دستور شك 3 و 4 عمل نماید.[3]

 

* مسأله : شك 3 و 4 در هر حال صحیح است و شكهای 2 و 3 ــ 2 و 4 ــ‌ 2 و 3 و 4 ــ 4 و 5 بعد از اكمال سجدتین صحیح است. و قبل از آن از شكهای باطل است.

* سؤال: منظور از اكمال سجدتین چیست؟

آیات عظام مرحوم امام ، مقام معظم رهبری، اراكی،فاضل لنكرانی، بهجت، شاهرودی، شبیری زنجانی، نوری همدانی:  سر برداشتن از سجده دوم است.

آیات عظام خوئی، گلپایگانی، صافی، تبریزی، وحید خراسانی: بعد از تمام شدن ذكر واجب سجده دوم است.

آیت الله سیستانی: سر گذاشتن بر سجده دوم هرچند ذكر واجب را نگفته باشد.

* مسأله: اگر یكی از شكهای صحیح در نماز برای فرد پیش آید:

آیات عظام مرحوم امام، مقام معظم رهبری، فاضل لنكرانی، اراكی، گلپایگانی، صافی، بهجت، نوری همدانی، شبیری زنجانی، وحید خراسانی: نباید نماز را بشكند و چنانچه نماز را بشكند گنهكار است.

آیات عظام خوبی، تبریزی: در تنگی وقت نباید نماز را بشكند و در وسعت وقت نیز بنابر احتیاط واجب شكستن نماز جایز نیست.و بایستی به دستور شكهای صحیح عمل نماید.

آیت الله سیستانی: چنانچه وقت نماز تنگ باشد نباید نماز را بشكند ولی در وسعت وقت مخیّر است نماز را شكسته و دوباره بخواند یا به دستور شكهای صحیح عمل نماید. 

* مسأله: گمان در شماره ركعت‌های نمازهای واجب (دو ركعتی، سه ركعتی، چهار ركعتی)  حكم یقین را دارد.

شكهای باطل:

* مسأله: اگر در نماز چهار ركعتی شك كند كه یك ركعت خوانده یا بیشتر نماز باطل است.

* مسأله: شك در شماره ركعات نمازهای دو ركعتی (مثل نماز صبح و نماز مسافر) و سه ركعتی (نماز مغرب) از شك ‌های باطل است.



[1] - آیات عظام وحید خراسانی ـ شبیری زنجانی: احتیاط واجب آن است كه دو ركعت نماز نشسته بجا آورد. 

[2] - آیات عظام مرحوم امام ـ فاضل لنكرانی: یك ركعت نماز احتیاط ایستاده یا دو ركعت نماز نشسته بجا آورد.

[3] - در شك 4 و 5 در حال ایستاده برای قیام بی جا آیات عظام مرحوم امام، مقام معظم رهبری، سیستانی، فاضل لنكرانی، شبیری زنجانی، وحید خراسانی: احتیاط مستحب است كه دو سجده سهو انجام دهد. آیات عظام بهجت، گلپایگانی، صافی، خوئی، تبریزی، نور همدانی، شاهرودی: احتیاط واجب است دو سجده سهو انجام دهد.

آیت الله اراكی: باید دو سجده سهو انجام دهد.